Nuôi trồng thủy sản (NTTS) khu vực phía Bắc đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ từ sản xuất phân tán sang phát triển theo chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả và tính bền vững.
Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, NTTS khu vực phía Bắc tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định với diện tích khoảng 309.000 ha, sản lượng đạt 1,3 triệu tấn. Ngành không chỉ đóng góp quan trọng vào an ninh thực phẩm mà còn tạo sinh kế cho hàng triệu lao động nông thôn. Cơ cấu sản xuất cũng đã có bước chuyển dịch theo hướng đa dạng đối tượng nuôi, trong đó một số mô hình như nuôi lồng trên sông, hồ chứa, nuôi cá đặc sản và cá nước lạnh bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét.
Tuy nhiên, phát triển NTTS khu vực phía Bắc vẫn còn những hạn chế như sản xuất nhỏ lẻ, phân tán; hạ tầng chưa đồng bộ; chất lượng giống và liên kết chuỗi còn yếu; công tác quản lý môi trường và kiểm soát dịch bệnh chưa đáp ứng yêu cầu… Đặc biệt, tiềm năng lớn từ nuôi trồng thủy sản hồ chứa và nuôi biển vẫn chưa được khai thác tương xứng.
Trước thực tế này, định hướng phát triển trong giai đoạn tới được xác định theo hướng chuyển đổi căn bản, từ tăng trưởng theo sản lượng sang nâng cao giá trị; từ khai thác tự phát sang quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên; từ sản xuất đơn lẻ sang tổ chức theo chuỗi giá trị. Trong đó, NTTS hồ chứa và nuôi biển được xác định là khâu đột phá, còn khoa học công nghệ và chuyển đổi số là động lực then chốt.
Mô hình nuôi cá lồng trên lòng hồ Hòa Bình. Ảnh: Báo ảnh Việt Nam
Một trong những yêu cầu quan trọng là tái cơ cấu đối tượng nuôi theo lợi thế từng vùng sinh thái. Các loài có giá trị kinh tế cao, thị trường ổn định như tôm nước lợ, cá biển, nhuyễn thể, cá rô phi, cá trắm, cá chép… sẽ tiếp tục được ưu tiên phát triển. Song song đó, các loài thủy sản bản địa, đặc hữu như cá lăng, cá chiên, cá bỗng, cá tầm nước lạnh cũng cần được bảo tồn và phát triển nhằm nâng cao giá trị đặc sản vùng miền và đa dạng sinh học.
Để hiện thực hóa mục tiêu này trong năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương tổ chức lại sản xuất theo hướng kiểm soát quy mô, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả. Việc xây dựng kế hoạch sản xuất theo mùa vụ, kiểm soát mật độ nuôi, bảo đảm an toàn sinh học được coi là giải pháp then chốt nhằm giảm thiểu rủi ro dịch bệnh. Đồng thời, cần tăng cường quản lý chất lượng giống, vật tư đầu vào, chủ động nguồn giống tại chỗ.
Một trụ cột khác là phát triển liên kết chuỗi từ sản xuất – chế biến – tiêu thụ. Việc gắn kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao giá trị gia tăng, cải thiện năng lực cạnh tranh của sản phẩm thủy sản trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng. Cùng với đó, công tác quản lý môi trường, giám sát dịch bệnh và ứng phó với biến đổi khí hậu cần được tăng cường, gắn với đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong toàn ngành.
Bên cạnh đó, việc nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, phát triển giống phù hợp và xây dựng các mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị, mô hình đồng quản lý sẽ được đẩy mạnh. Mục tiêu không chỉ là nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn bảo vệ nguồn lợi, tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng vùng hồ. Đồng thời, yêu cầu phối hợp liên ngành trong quản lý tài nguyên hồ chứa cũng được đặt ra nhằm bảo đảm hài hòa giữa NTTS với thủy điện, du lịch, nông nghiệp và bảo vệ môi trường.
Ở cấp địa phương, các tỉnh, thành phố cần nhanh chóng xây dựng kế hoạch triển khai Đề án, bố trí nguồn lực và thu hút đầu tư từ doanh nghiệp. Việc tổ chức không gian phát triển NTTS hồ chứa phải gắn với quy hoạch tổng thể, bảo đảm hài hòa với các hoạt động kinh tế khác và từng bước hình thành các mô hình phát triển đa mục tiêu. Đồng thời, cần lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia như xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững để tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả thực hiện.
Bộ cũng yêu cầu các doanh nghiệp cơ sở nuôi, chế biến, xuất khẩu đẩy mạnh đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm chế biến sâu và sản phẩm giá trị gia tăng; quan tâm xây dựng thương hiệu; từng bước áp dụng các biện pháp quản lý, đo lường phát thải khí nhà kính; chuyển đổi sang công nghệ tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo; đồng thời, tiếp tục nâng cao năng lực quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm đáp ứng các yêu cầu của thị trường.
Có thể thấy, với định hướng rõ ràng và các giải pháp đồng bộ, ngành NTTS phía Bắc đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng. Nếu tận dụng tốt dư địa từ hồ chứa, thúc đẩy liên kết chuỗi và ứng dụng khoa học công nghệ, khu vực này hoàn toàn có thể tạo ra bước đột phá, không chỉ về sản lượng mà còn về giá trị, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.
Hồng Hà
thuysanvietnam.com.vn
