Người "vệ sĩ của đại dương" miệt mài lặn biển nhặt rác, giải cứu san hô

Bài viết của tác giả Tô Thị Khuyên - Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) về người đàn ông miệt mài lặn biển nhặt rác, giải cứu những rạn san hô với biệt danh người "vệ sĩ của đại dương".

Tôi gặp anh vào một ngày nắng rực rỡ trên bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng). Gió lộng tứ phía, chúng tôi lật giở những khung hình được ghi lại dưới lòng biển. Có những rạn san hô mỏng manh bị quấn chặt bởi tầng tầng lớp lớp “lưới ma” cũ nát, xung quanh là cơ man rác thải bủa vây.

Anh Đào Đặng Công Trung (sinh năm 1980, trú tại Sơn Trà, Thành phố Đà Nẵng) là giám đốc của một doanh nghiệp về du lịch kể rằng, để gỡ được một tấm “lưới ma” ra khỏi rạn san hô, người lặn phải thật tỉ mỉ và cẩn trọng, bởi chỉ một va chạm nhẹ cũng có thể khiến những nhánh san hô gãy vụn. Công việc này đã được anh Trung duy trì bền bỉ trong nhiều năm liền.

“Thánh rác” hay “Giám đốc mê nhặt rác” là những biệt danh gắn liền với anh Đào Đặng Công Trung. Ròng rã từ năm 2011 đến năm 2025, anh đều đặn dành thời gian len lỏi khắp các cánh rừng đến những bờ biển trên bán đảo Sơn Trà nhặt nhạnh từng mẩu rác thải. Giờ đây, khi những chiến dịch dọn rác dần có sự chung tay của cả cộng đồng, dấu chân anh không còn dày đặc như trước, nhưng hành trình ấy chưa bao giờ dừng lại.

Thời gian đầu, không ít người mỉa mai anh là “kẻ điên”, “làm màu”, thế nhưng anh không quan tâm đến những lời xì xào ấy.

“Tôi làm vì biết điều đó giúp ích cho môi trường. Nếu mọi người thấy những gì tôi làm là ý nghĩa, có thể họ sẽ thay đổi ý thức, ít nhất là không xả rác bừa bãi nữa”, anh tâm sự.

Từ hành trình “ngược dòng” đầy kiên trì này, dần dần, người dân Đà Nẵng đã ưu ái đặt cho anh những cái tên vừa lạ lẫm, vừa đầy trân trọng: từ “Người hùng diệt rác” cho đến “Vệ sĩ của đại dương”.

Người thợ lặn với sứ mệnh xanh

Khi kể về vẻ đẹp nguyên sơ và rực rỡ của hệ sinh thái biển Sơn Trà, anh Trung không giấu nổi niềm tự hào. Thế nhưng, có một thực tế khiến anh luôn day dứt: rác thải xuất hiện ngày càng nhiều dưới đáy biển. Từ chai nhựa, túi nilon, dây câu cho đến những tấm lưới đánh cá bị bỏ lại…, tất cả bị dòng nước cuốn đi, mắc vào đá ngầm, quấn chặt lấy san hô rồi nằm lại dưới biển qua năm tháng.

Không đành lòng nhìn đại dương dần bị bủa vây bởi rác thải, từ năm 2017 đến nay, anh Trung đều đặn lặn biển nhặt rác vào các buổi sáng mùa hè. Mỗi lần lặn, anh mang lên bờ từ 15 đến 20kg rác thải các loại, có lần, con số này lên tới 50kg. Toàn bộ số rác được anh đưa lên bờ xử lý và tập kết đúng nơi quy định.

Nhưng công việc dưới lòng biển chưa bao giờ dễ dàng. Theo anh Trung, mỗi lần lặn xuống độ sâu hàng chục mét, người lặn phải đối mặt với áp suất nước cùng vô vàn rủi ro rình rập.

“Trong lúc nhặt rác có thể bị bọ cạp biển tấn công, rắn lục cắn hay va chạm với các loài sinh vật biển khác. Công việc này đòi hỏi chuyên môn, kinh nghiệm và kỹ năng bơi lặn thật tốt”, anh chia sẻ.

Không chỉ dừng lại ở việc dọn rác, anh Trung còn tự nhận lấy sứ mệnh giải cứu những rạn san hô đang thoi thóp dưới đáy sâu. Anh ví san hô như “những khu rừng nguyên sinh dưới nước”, cái nôi nuôi dưỡng sự sống của đại dương và là mái nhà của hàng nghìn sinh vật biển. Thế nhưng, phía sau vẻ lộng lẫy ấy đang tồn tại những tổn thương âm thầm kéo dài. Những tấm “lưới ma”, dây câu bén ngót siết chặt vào rạn san hô, khiến chúng bị nghẹt thở, gãy vụn rồi chết dần.

Nhiều năm qua, anh Trung kiên trì lặn xuống đáy biển cả để cắt lưới, gỡ dây câu, trả lại sự sống cho “rừng nơi đáy nước”.

“Công việc này đòi hỏi phải thực hiện một cách tỉ mẩn và cẩn trọng, bởi san hô là loài sinh vật rất mong manh” – anh bộc bạch.

Nỗ lực của anh dần được lan tỏa, tháng 6/2023, anh Trung thành lập cộng đồng Đà Nẵng Free Diving. Đây không chỉ là nơi kết nối những người có cùng đam mê bơi lặn mà còn là cộng đồng của những tình nguyện viên cùng anh thực hiện sứ mệnh sống xanh. Qua những buổi tập huấn lặn an toàn kết hợp với nhặt rác và giải cứu san hô, anh đã truyền cảm hứng đến rất nhiều bạn trẻ.

Những hành động bền bỉ của anh Trung đã góp phần làm sạch môi trường biển và phục hồi hệ sinh thái dưới lòng đại dương. Theo đánh giá của Tiến sĩ Phùng Khánh Chuyên (Đại học Đà Nẵng) – chuyên gia trong lĩnh vực Đa dạng sinh học và bảo tồn, việc loại bỏ rác thải như nhựa hay lưới ma như cách anh Đào Đặng Công Trung thực hiện không chỉ giúp giảm nguy cơ gây hại trực tiếp đến sinh vật biển mà còn góp phần khôi phục môi trường sống của các rạn san hô và nhiều loài sinh vật dưới nước. Đồng thời, hoạt động này cũng hạn chế ô nhiễm vi nhựa và các chất độc tích tụ trong chuỗi thức ăn, qua đó nâng cao khả năng phục hồi và cân bằng của hệ sinh thái biển.

Tiếng nói từ ống kính và làn sóng thức tỉnh

Là một trong những người đi đầu trong lĩnh vực nhiếp ảnh dưới nước tại Việt Nam, anh Trung đã chọn ống kính như một cách để kể câu chuyện của đại dương. Những bức ảnh lột tả vẻ đẹp kỳ vĩ đan xen những “vết thương” rỉ máu đã giúp cộng đồng nhìn thẳng vào thực trạng ô nhiễm môi trường biển nhức nhối tại Việt Nam.

Nhiều tác phẩm của anh đã giành được những giải thưởng danh giá, qua đó góp phần lan tỏa mạnh mẽ thông điệp sống xanh đến cộng đồng. Đáng chú ý, tác phẩm “Nhặt rác trên dải san hô quanh bán đảo Sơn Trà” đã mang về cho anh giải A giải thưởng Văn học – Nghệ thuật thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2021 – 2025.

Tháng 12/2025, với tác phẩm “Giải cứu san hô – Trả lại sự sống cho rừng nơi đáy nước”, anh đã xuất sắc giành giải Nhất hạng mục nhiếp ảnh tại cuộc thi “Sống đẹp” lần V do Báo Thanh Niên tổ chức.

Từ những hoạt động ban đầu mang tính cá nhân, hành trình của anh Đào Đặng Công Trung dần tạo nên sức lan toả mạnh mẽ. Sự kiên trì của anh đã nhận được sự ủng hộ từ phía chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý.

Những chiến dịch ra quân dọn rác, giải cứu san hô giờ đây không còn là nỗ lực đơn độc của một cá nhân, mà đã trở thành các hoạt động thường niên được Ban quản lý Bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng chú trọng thực hiện. Tinh thần của anh Trung đã góp phần khơi dậy làn sóng “Sống xanh” mạnh mẽ trong lòng thành phố, coi việc làm sạch môi trường là một phần của nếp sống văn minh.

Kết thúc cuộc trò chuyện, tôi nhận ra để giữ lấy màu xanh của biển cả, vẫn luôn có những người vệ sĩ lặng lẽ dấn thân như thế. Họ chọn cúi xuống nhặt một mẩu rác, kiên trì lặn sâu vào lòng biển, gỡ từng tấm lưới mắc vào san hô, chỉ với mong muốn giữ lấy sự sống của đại dương. Để rồi khi ta tử tế với thiên nhiên, thiên nhiên sẽ lại ôm ấp và nuôi dưỡng chúng ta bằng tất cả sự vẹn nguyên vốn có. Và nếu mỗi người đều chọn sống có trách nhiệm hơn với môi trường, biển sẽ không chỉ xanh trong hôm nay mà còn được gìn giữ cho cả thế hệ mai sau.