Giàu từ biển, mạnh từ biển

Sở hữu hơn 250km bờ biển, trên 2.000 hòn đảo, cùng vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn, Quảng Ninh không chỉ có lợi thế về tài nguyên biển, mà còn đang sở hữu những điều kiện hiếm có để hình thành các cực tăng trưởng kinh tế biển hiện đại. Từ tư duy phát triển dựa vào khai thác tài nguyên truyền thống, Quảng Ninh đang chuyển mạnh sang phát triển kinh tế biển theo hướng xanh, bền vững, lấy KHCN, đổi mới sáng tạo, hạ tầng hiện đại làm nền tảng để tạo động lực tăng trưởng mới và mở ra dư địa phát triển lâu dài cho địa phương.

Phát triển kinh tế biển hiện đại

Nghị quyết số 36-NQ/TW (ngày 22/10/2018) của Ban Chấp hành Trung ương về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển. Đối với Quảng Ninh, là địa phương có đầy đủ các yếu tố về vị trí địa kinh tế, tài nguyên thiên nhiên và hệ thống hạ tầng hiện đại, đây chính là “cơ hội vàng” để chuyển hóa những tiềm năng thành động lực phát triển mới.

Hoạt động vận tải hành khách tại Bến cảng cao cấp Ao Tiên (đặc khu Vân Đồn).

Những năm qua, cùng với việc duy trì các ngành kinh tế biển truyền thống như khai thác, nuôi trồng thủy sản, vận tải biển hay du lịch, Quảng Ninh đã chủ động tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng mở rộng các ngành kinh tế biển có giá trị gia tăng cao, thân thiện môi trường và áp dụng KHCN trong thực tiễn.

Điểm nổi bật là Quảng Ninh không phát triển đơn lẻ từng lĩnh vực, mà xây dựng động lực phát triển kinh tế biển theo hướng liên kết. Trong đó, cảng biển, logistics, khu công nghiệp ven biển, khu kinh tế, dịch vụ hàng hải, nuôi biển công nghiệp và du lịch biển đảo hỗ trợ lẫn nhau, tạo thành chuỗi giá trị khép kín.

Lợi thế lớn của Quảng Ninh nằm ở hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ bậc nhất cả nước. Đến nay, Quảng Ninh là một trong số ít địa phương hội tụ đủ 5 phương thức vận tải, gồm: Đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải và hàng không. Tuyến cao tốc Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, hệ thống cảng biển nước sâu, cảng khách quốc tế, cùng các khu kinh tế ven biển đang tạo nên mạng lưới kết nối liên vùng và quốc tế thuận lợi cho phát triển kinh tế biển ở Quảng Ninh.

Đặc biệt, cùng với việc đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, Quảng Ninh đang hình thành các trung tâm logistics cảng biển, logistics cửa khẩu, logistics hàng không và logistics chuyên ngành. Theo quy hoạch, Quảng Ninh sẽ phát triển 5 loại hình trung tâm logistics, đồng thời dành hơn 8.600ha quỹ đất để thu hút đầu tư phát triển kho bãi, trung tâm logistics và dịch vụ hậu cần hiện đại. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics và gia tăng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu .

Không chỉ đầu tư về hạ tầng, Quảng Ninh còn liên tục cải thiện môi trường đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực logistics. Việc triển khai thông quan cuối tuần tại khu vực Cửa khẩu Bắc Luân II, miễn giảm nhiều loại phí cửa khẩu, xây dựng Hiệp hội Logistics Quảng Ninh và ứng dụng kho thông minh đang tạo động lực mới để thu hút doanh nghiệp trong và ngoài nước. 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt 12,4 tỷ USD, tăng gần 24% so cùng kỳ năm 2025, khẳng định vai trò ngày càng lớn của Quảng Ninh trong chuỗi logistics khu vực phía Bắc.

Song hành với logistics, nuôi biển công nghệ cao đang trở thành lĩnh vực được Quảng Ninh xác định là ngành kinh tế biển chiến lược. Nếu như trước đây hoạt động nuôi biển chủ yếu diễn ra nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, thì hiện nay Quảng Ninh đang từng bước chuyển sang mô hình nuôi biển công nghiệp, quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại.

Đặc biệt, ngày 23/6/2026, UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển tập trung công nghiệp, hiện đại. Theo đó, Quảng Ninh quy hoạch 5 vùng nuôi biển trọng điểm tại: Vĩnh Thực, Cái Chiên, Vân Đồn, Cô Tô và vùng biển ngoài 6 hải lý đặc khu Cô Tô, với tổng diện tích khoảng 93.600ha. Đến năm 2030, Quảng Ninh phấn đấu đưa vào khai thác 29.000ha nuôi biển, sản lượng đạt khoảng 200.000 tấn, giá trị sản xuất đạt 12.800 tỷ đồng.

Điểm khác biệt của chiến lược này là phát triển nuôi biển theo hướng công nghiệp hóa. Hệ thống lồng HDPE chịu sóng gió lớn đang thay thế hoàn toàn phao xốp truyền thống; công nghệ số được ứng dụng trong quan trắc môi trường, quản lý vùng nuôi, truy xuất nguồn gốc; hạ tầng hậu cần dùng chung từng bước được đầu tư đồng bộ.

Song song với đó, Quảng Ninh đẩy mạnh nghiên cứu, làm chủ công nghệ sản xuất giống các loài thủy sản có giá trị kinh tế cao như sá sùng, cá song da báo, sò huyết... Khi chủ động được nguồn giống, ngành nuôi biển sẽ giảm phụ thuộc vào khai thác tự nhiên, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hướng tới xuất khẩu bền vững.

Mở rộng không gian tăng trưởng từ biển

Nếu như logistics và nuôi biển công nghệ cao được xem là 2 trụ cột phát triển mới thì du lịch biển đảo tiếp tục giữ vai trò là ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần nâng cao giá trị khai thác không gian biển của Quảng Ninh. Không chỉ sở hữu Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, Quảng Ninh còn có vịnh Bái Tử Long, Cô Tô, Vân Đồn, Quan Lạn, Minh Châu, Cái Chiên, cùng hàng nghìn đảo đá, bãi biển nguyên sơ. Đây là lợi thế hiếm có để phát triển các dòng sản phẩm du lịch biển cao cấp, nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái, thể thao biển, du lịch tàu biển và du lịch trải nghiệm.

Định hướng của Quảng Ninh không còn là tăng trưởng theo số lượng khách, mà tập trung nâng cao chất lượng dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách. Hệ thống cảng tàu khách quốc tế Hạ Long, cảng Ao Tiên, cùng nhiều tuyến cao tốc kết nối đã rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, tạo điều kiện hình thành các tuyến du lịch liên vùng giữa Hạ Long - Vân Đồn - Cô Tô và kết nối với thị trường quốc tế.

Cùng với du lịch, dịch vụ hàng hải cũng đang trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi kinh tế biển. Hiện Quảng Ninh có 15 cảng biển với 44 cầu cảng, 26 khu neo đậu, cùng hệ thống luồng hàng hải có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn. Các cảng biển không chỉ phục vụ vận chuyển than như trước đây, mà đang mở rộng sang hàng container, hàng tổng hợp, dịch vụ lai dắt, bốc xếp, kho ngoại quan, đại lý tàu biển, sửa chữa phương tiện và các dịch vụ hậu cần cảng biển.

Trong giai đoạn tới, hàng loạt dự án quy mô lớn, như: Cảng Con Ong - Hòn Nét, cảng Vạn Ninh giai đoạn 2, các khu logistics ven biển, trung tâm bảo dưỡng máy bay tại Vân Đồn... sẽ tiếp tục tạo dư địa để hình thành chuỗi dịch vụ logistics và hàng hải hiện đại, nâng cao vị thế của Quảng Ninh trên bản đồ hàng hải quốc gia.

Một dư địa rất lớn khác đang được Quảng Ninh nghiên cứu khai thác là phát triển năng lượng tái tạo trên biển. Với vùng biển rộng, tốc độ gió ổn định, bức xạ mặt trời tương đối thuận lợi, cùng hạ tầng truyền tải ngày càng hoàn thiện, Quảng Ninh được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển điện gió ngoài khơi, điện mặt trời nổi và các dạng năng lượng sạch khác.

Đón đầu xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu, Quảng Ninh đang từng bước chuẩn bị các điều kiện để phát triển năng lượng tái tạo trên biển, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Trên cơ sở Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh đã phối hợp với các bộ, ngành Trung ương rà soát tiềm năng gió, cập nhật quy hoạch không gian biển, đồng thời tạo điều kiện cho nhiều doanh nghiệp, tập đoàn năng lượng trong và ngoài nước nghiên cứu, khảo sát khu vực biển có khả năng phát triển dự án điện gió ngoài khơi.

Theo đó, giai đoạn 2025-2035, Quảng Ninh dự kiến sẽ phát triển 4.700MW điện gió, bao gồm 3.500MW ngoài khơi và 1.200MW trên bờ. Định hướng này không chỉ giúp đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, mà còn góp phần giảm phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch, phù hợp với cam kết của Việt Nam về giảm phát thải khí nhà kính.

Sự phát triển của các ngành kinh tế mới trên biển cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và gìn giữ hệ sinh thái biển. Vì vậy, Quảng Ninh kiên định quan điểm phát triển kinh tế phải gắn với bảo tồn thiên nhiên, kiểm soát sức tải môi trường, phát triển kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh. Từ việc thay thế toàn bộ phao xốp trong nuôi biển, kiểm soát chặt chất lượng môi trường vịnh Hạ Long, đến quy hoạch không gian biển theo hướng khoa học, Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.

Biển không chỉ là không gian sinh tồn, mà còn là không gian phát triển chiến lược của Quảng Ninh trong thời gian tới. Khi hạ tầng hiện đại, KHCN phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao và các chính sách thu hút đầu tư tiếp tục được phát huy, những lĩnh vực kinh tế mới như nuôi biển công nghệ cao, logistics, dịch vụ hàng hải, du lịch biển đảo, hay năng lượng tái tạo sẽ ngày càng đóng góp lớn hơn vào GRDP của Quảng Ninh.

Từ nền tảng của một địa phương giàu tài nguyên biển, Quảng Ninh đang từng bước khẳng định vị thế là trung tâm kinh tế biển năng động của khu vực phía Bắc. Những động lực mới được hình thành hôm nay không chỉ mở rộng dư địa tăng trưởng, mà còn tạo nền tảng để Quảng Ninh hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, xây dựng trở thành địa phương kiểu mẫu, giàu đẹp, văn minh, hiện đại, phát triển mạnh từ biển và làm giàu từ biển.