vsalogo

Xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho ngành hàng nuôi ngao Nam Định

Ngày đăng: 05/03/2020
(VSA) Trước thực trạng ngành nuôi ngao phát triển theo hướng tự phát, Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam, kết hợp cùng với các tổ chức khoa học, công nghệ và doanh nghiệp ngành hàng ngao xây dựng dự án “Xây dựng chuỗi liên kết ngành hàng ngao nuôi tỉnh Nam Định”, nhằm cải thiện chất lượng, xây dựng thương hiệu và tính bền vững

Thực trạng phát triển

Nam Định là một tỉnh đồng bằng ven biển, thuộc phía Nam đồng bằng châu thổ sông Hồng, có 3 cửa sông lớn là Ba Lạt, Ninh Cơ và Đáy. Tỉnh có một vùng triều rộng lớn, chất đáy chủ yếu cát bùn, hàm lượng muối khoáng cao, chế độ nhật triều ổn định, thời gian phơi bãi từ 5-8 giờ/ngày có điều kiện thuận lợi để phát triển nuôi nhuyễn thể, nhất là phát triển nuôi ngao. Do đó, Nam Định có nhiều điều kiện thiên nhiên ưu đãi cho việc phát triển nuôi các đối tượng nhuyễn thể hai mảnh vỏ, đặc biệt là loài ngao trắng (Meretrix lyrata).

Ngao trắng được nuôi tại Nghĩa Hưng, Nam Định

Theo tài liệu thống kê của tỉnh, trong những năm qua phong trào nuôi ngao phát triển mạnh, chủ yếu tại một số xã cửa sông ven biển, với tổng diện tích nuôi ngao toàn tỉnh trên khoảng 1.700 ha, trong đó tập trung tại Giao Thủy khoảng 1500ha và Nghĩa Hưng trên 200ha. Năng suất trung bình mỗi năm đạt từ 23-25 tấn/ha, tổng sản lượng đạt gần 30.000 tấn/năm.

Trên thực tế, nghề nuôi ngao ở đây còn mang đậm tính tự phát và thiếu đồng bộ, việc áp dụng khoa học kỹ thuật còn yếu và thiếu, các cơ sở nuôi ngao chủ yếu vẫn dựa vào kinh nghiệm tích lũy. Dẫn đến chất lượng con giống đang bị giảm sút, tỉ lệ chết cao, tốc độ tăng trưởng chậm, cỡ ngao thương phẩm giảm.

Nhằm tiến tới xây dựng chuỗi các liên kết để ngành nuôi ngao ở Nam Định phát triển bền vững, có thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm nuôi, tăng cường năng lực cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước, từng bước tiến lên nuôi ngao theo phương thức công nghiệp quy mô lớn, đạt những tiêu chuẩn quốc tế khắt khe nhất, Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam (VSA) đã tổ chức một chuyến công tác đưa các nhà khoa học có kinh nghiệm trong lĩnh vực nuôi nhuyễn thể và các doanh nghiệp cung ứng đầu vào cho nghề nuôi ngao về khảo sát thực tế tại huyện Nghĩa Hưng và thành phố Nam Định.

Nhóm các nhà khoa học và doanh nhân gồm có PGS.TS. Nguyễn Hữu Dũng – Chủ tịch Hiệp hội VSA, GS.TS. Nguyễn Hữu Ninh – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Giáo dục Môi trường và Phát triển (CERED) thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), TS. Nguyễn Văn Sáng – Viện trưởng Viện nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản 2, TS. Nguyễn Hữu Thanh – Giám đốc Trung tâm Giống hải sản Nam Bộ, TS. Lý Thị Thanh Loan – Giám đốc Trung tâm Thủy sản Thanh Loan (Tp. Hồ Chí Minh), TS. Bùi Hoàng Yến - Viện Công nghệ Sinh học (IBT) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST), TS. Nguyễn Thanh Tùng - Viện Kinh tế & Quy hoạch Thủy sản (VIFEP), TS. Nguyễn Xuân Thành - Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật biển, TS. Bùi Thị Minh và Phạm Hương Thu - Công ty Themis Grant Vietnam, và các cán bộ của Hiệp hội VSA. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Nam Định đã cử đồng chí Mai Đăng Nhân – Chi Cục trưởng Thủy sản phối hợp với Đoàn.

Đoàn các nhà nghiên cứu tới khảo sát trại ngao giống tại huyện Nghĩa Hưng, Nam Định.

Ngày 18/1/2020, tức 24 tháng Chạp năm Kỷ Hợi, mặc dù giáp sát Tết Canh Tý, đoàn đã đến các trại sản xuất ngao giống và nuôi ngao xã Nghĩa Lợi, huyện Nghĩa Hưng, Nam Định, gặp gỡ, trao đổi, tìm hiểu nguyên nhân những khó khăn của người nuôi ngao tại địa phương, thảo luận về các giải pháp giúp phát triển bền vững  sản xuất và kinh doanh ngao.

Là một trong những hộ nuôi ngao giống và ngao thương phẩm quy mô lớn ở đây, trong những năm qua, gia đình ông Trần Văn Đức cũng đã gặt hái được khá nhiều thành công. Bên cạnh đó, việc nuôi ngao dựa trên kinh nghiệm, cũng khiến gia đình anh nhiều lần lao đao vì ngao chết không rõ nguyên nhân.

Chia sẻ tình hình thực tế, ông Đức cho biết: “Thời gian gần đây hiện tượng ngao giống bị chết diễn ra thường xuyên, mà chưa rõ nguyên nhân, mặc dù gia đình đã tuân thủ quy trình xử lý vệ sinh ao nuôi, áp dụng đúng những kỹ thuật từ trước đến nay vẫn triển khai”.

Trong năm 2019, trại ngao giống và nuôi ngao rộng đến 30 ha của gia đình ông Lưu Việt Khôi cũng vừa mất hơn chục tỷ vì ngao nuôi chết trắng, các trại trong vùng đều xẩy ra tình cảnh tương tự, khiến các cơ sở nuôi ngao gặp nhiều khó khăn. Theo nhận định của ông Lưu Việt Khôi, do bị ảnh hưởng nặng về vấn đề kinh tế, vấn đề tái sản xuất của các hộ dân là tương đối khó khăn: “Sau hiện tượng ngao chết hàng loạt, trên địa bàn có khoảng 50% số hộ nuôi ngao là khó có khả năng tái sản xuất, 30% có thể sản xuất ở mức độ cầm chừng, số còn lại là có thể có đủ tiềm lực về kinh tế để khôi phục”.

Có thể dễ nhận thấy việc nuôi ngao của các hộ gia đình nơi đây chủ yếu vẫn dựa vào kinh nghiệm và sự may rủi. Qua nhiều năm bén duyên với nghề nuôi ngao, ông Khôi đã nhận thức rõ ràng rằng năng suất, chất lượng ngao nuôi phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, đòi hỏi người nuôi phải hiểu biết và áp dụng các yếu tố khoa học, kỹ thuật. Muốn có con ngao đạt chất lượng theo yêu cầu của thị trường thì phải nuôi thật sự bài bản.

Đúc kết từ những kinh nghiệm thực tế, ông Khôi đã nêu ra một số nguyên nhân dẫn đến việc chất lượng ngao ngày một giảm là vấn đề chất lượng đàn giống bố mẹ, mật độ thả ngao giống quá dày, việc giảm lưu thông nước trong vùng bãi do các kết cấu ngăn cách giữa các chủ nuôi, việc nuôi ngao liên tục trên cùng một diện tích thiếu sự luân canh và sự thay đổi đột ngột về các thông số môi trường.

Hợp tác để đổi mới chuỗi giá trị nuôi ngao

Thừa hưởng những điều kiện tự nhiên thuận lợi, ngành nuôi ngao ở Nam Định có nhiều tiềm năng để phát triển thành một ngành hàng chủ lực ở các vùng ven biển. Nhưng trong điều kiện hiện nay, dưới tác động của quá trình công nghiệp hóa, biến đổi khí hậu, việc lạm dụng các chế phẩm độc hại trong nông nghiệp và xử lý chất thải suinh hoạt, nhân tố chất lượng môi trường gây ảnh hưởng trực tiếp và quyết định đến hiệu quả ngành hàng ngao nuôi. Vì vậy, việc quy hoạch hợp lý vùng nuôi dựa trên cơ sở đánh giá sức tải môi trường, ban hành các chế tài quy định quy mô, mật độ nuôi, tránh gây ô nhiễm môi trường, dịch bệnh, quản lý chất lượng giống ngao và  ngao thương phẩm trở nên đặc biệt quan trọng.

Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam đã đề xuất xây dựng một liên kết chặt chẽ giữa các khâu trong chuỗi giá trị, áp dụng công nghệ và kỹ thuật tiên tiến cho từng khâu sản xuất giống, nuôi, thu hoạch, sơ chế, loại bỏ cát, chế biến và thương mại ngao. Trong đó, đặc biệt chú trọng đến việc phục hồi và nâng cao chất lượng đàn ngao bố mẹ, cải tiến quy trình bổ sung thức ăn để ương ngao giống, trước khi đưa ra nuôi ở những bãi tự nhiên và nghiên cứu từng bước triển khai mô hình nuôi ngao trong ao hồ, bể nuôi giúp người dân kiểm soát các yếu tố môi trường tiêu cực một cách chủ động để nâng cao hiệu quả.

Công ty TNHH Thủy sản Lenger Việt Nam là một trong những doanh nghiệp đi đầu trong chế biến ngao xuất khẩu.

Cùng với Công ty TNHH Thủy sản Lenger Việt Nam, các nhà khoa học và doanh nhân thống nhất sẽ đề nghị Ủy ban Nhân dân tỉnh xây dựng chuỗi liên kết ngành hàng ngao nuôi tại Nam Định. Mục tiêu lâu dài  nhằm thúc đẩy ngành nuôi ngao phát triển theo quy mô công nghiệp hiện đại, tăng khả năng cạnh tranh và tính bền vững, đảm bảo nguồn cung cấp ngao chất lượng, giá trị thương phẩm cao.

Bước đầu, các bên đã thống nhất trên nguyên tắc cùng tiến hành một dự án thí điểm xây dựng chuỗi liên kết ngành hàng nuôi ngao Nam Định (Nam Dinh Clam Cluster – NDCC), với các mục tiêu nghiên cứu phát triển cụ thể sau đây:

Mục tiêu 1: Nghiên cứu phục hồi và nâng cao chất lượng đàn ngao giống bố mẹ

Mục tiêu 2: Nghiên cứu thành phần tối ưu của thức ăn, bổ xung cho ngao giống và ngao thịt, sử dụng vi tảo, vi khuẩn đỏ và mùn bã hữu cơ.

Mục tiêu 3: Xây dựng mô hình trại ngao giống tiên tiến, cải thiện công nghệ, sử dụng vi khuẩn đỏ, vi tảo làm thức ăn bổ sung cho ngao giống đạt tiêu chuẩn ASC.

Mục tiêu 4: Xây dựng mô hình nuôi ngao thịt trong ao/bể kín và thử nghiệm nuôi ngao ngoài bãi biển có kiểm soát với việc bổ xung thức ăn cho ngao và kiểm soát chất lượng nước đạt tiêu chuẩn ASC.

Mục tiêu 5: Cải thiện, tối ưu hóa các công đoạn thu hoạch, thu gom, bảo quản, vận chuyển, làm sạch cát, chế biến và đa dạng hóa các sản phẩm ngao giá trị gia tăng.

Mục tiêu 6: Xây dựng thương hiệu ngao Nam Định và Ngao ASC Nam Định, gắn với marketing phát triển thị trường nội địa và xuất khẩu.

Trại ngao giống tại Nghĩa Hưng, Nam Định.

Mục tiêu 7: Cải thiện quản lý vùng nuôi gắn với bảo vệ rừng ngập mặn, môi trường, hệ sinh thái ven biển, bảo tồn đa dạng sinh học, nâng cao trách nhiệm xã hội, cải thiện đời sống và chất lượng sống của người nuôi ngao.

Mục tiêu 8: Tăng cường quan hệ giữa các thành viên trong chuỗi giá trị để có nguồn lực tập trung, liên kết nguồn lực, kết hợp phát triển thị trường tiêu thụ các sản phẩm ngao, cải thiện tính công bằng trong phân chia lợi ích trong chuỗi.

Tại buổi gặp mặt ở Văn phòng Công ty TNHH Thủy sản Lenger Việt Nam tại cụm công nghiệp An Xá, xã Lộc An, Thành phố Nam Định, Chủ tịch Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam, các nhà khoa học và doanh nghiệp dự kiến trong thời gian sớm nhất ngay đầu xuân Canh Tý 2020 sẽ có buổi làm việc với UBND tỉnh Nam Định, để thống nhất triển khai dự án, nhằm giúp các cơ sở nuôi ngao tại đây phát triển ổn định, bền vững, tạo thương hiệu uy tín đối với thị trường trong nước và xuất khẩu./.

Bài và ảnh Hà Điệp

Bạn cần đăng nhập để bình luận